⚠️Konstitutsiyaviy qonun nima ⁉️
Qator mamlakatlarda konstitutsiyaviy huquqning bosh manbalaridan biri hisoblanadi.
Romano-german huquq tizimiga kiruvchi mamlakatlarda konstitutsiyaviy qonun — bu Konstitutsiyaga o‘zgartishlar kirituvchi qonun hisoblanadi.
Rossiya Federatsiyasi, O‘zbekiston, Qozog‘iston kabi davlatlarda esa konstitutsiyaviy qonun Konstitutsiyada belgilangan masalalar bo‘yicha qabul qilinadi.
Birinchi holatda konstitutsiyaviy qonunni qabul qilish tartibi Konstitutsiyaga o‘zgartish kiritish tartibiga mos keladi. Ikkinchi holatda esa konstitutsiyaviy qonun Konstitutsiyani o‘zgartirish tartibidan farq qilib, maxsus murakkablashtirilgan tartibda, qonun chiqaruvchi organ a’zolarining malakali ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi.
Alohida davlatlarda konstitutsiyaviy qonun deb mazkur davlat Konstitutsiyasini tashkil etuvchi qonunlar majmuasiga aytiladi. Masalan, Shvetsiyada shunday tartib mavjud. Ba’zi olimlar esa qabul qilinishi Konstitutsiyada nazarda tutilgan qonunlarni ham konstitutsiyaviy qonun deb hisoblaydilar.
O‘zbekiston Respublikasida quyidagi konstitutsiyaviy qonunlar qabul qilingan:
➡️ “O‘zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi asoslari to‘g‘risida”gi (1991-yil 30-sentabr);
➡️ “O‘zbekiston Respublikasining Oliy Majlisi to‘g‘risida”gi (1994-yil 22-sentabr);
➡️ “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi to‘g‘risida”gi (2002-yil 12-dekabr);
➡️ “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati to‘g‘risida”gi (2002-yil 12-dekabr).
Konstitutsiyaviy qonunlar yuridik kuchi jihatidan oddiy qonunlardan ustun turadi !
⚠️Konstitutsiyaviy qonun — O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida nazarda tutilgan qonun turlaridan biridir. U barcha deputatlar va senatorlar umumiy sonining kamida uchdan ikki qismidan iborat ko‘pchilik ovozi bilan qabul qilinadi.
Konstitutsiyaviy qonun oliy yuridik maqomga ega bo‘ladi. Qabul qilingan konstitutsiyaviy qonun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan oltmish kun ichida imzolanishi va e’lon qilinishi kerak.
Konstitutsiyaviy qonun O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida ko‘rsatilgan normativ-huquqiy hujjatlarning bir turi hisoblanadi. Konstitutsiyaviy qonun konstitutsiyaviy huquqdagi bahsli tushunchalardan biridir.
Tartibga solish predmetiga ko‘ra quyidagi ilmiy va amaliy yondashuvlar mavjud:
Birinchidan, bir yoki bir nechta hujjatlarning birgalikda davlat Konstitutsiyasini tashkil qiluvchi hujjati konstitutsiyaviy qonun hisoblanadi. Masalan, Avstriya Konstitutsiyasi rasmiy ravishda Federativ konstitutsiyaviy qonun deb nomlanadi.
Ikkinchidan, Konstitutsiyaga o‘zgartish va qo‘shimchalar kirituvchi yoki uning biror qismini bekor qiluvchi qonun konstitutsiyaviy qonun deb ataladi. Bunday konstitutsiyaviy qonun Konstitutsiya bilan birgalikda amal qiladi va uning tarkibiy qismiga aylanadi.
Masalan, 1968-yilgacha Chexoslovakiya unitar davlat edi. 1968-yilda u federativ davlat tuzilish shakliga o‘tdi, chunki ushbu davlat Konstitutsiyasining tegishli qismini almashtirgan “Chexoslovakiya Federatsiyasi to‘g‘risida”gi konstitutsiyaviy qonun qabul qilindi. Natijada ushbu hujjat ChSSR Konstitutsiyasining tarkibiy qismiga aylandi.
Ba’zi olimlar va ayrim davlatlar amaliyotiga ko‘ra, Konstitutsiyaga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi qonunlar ham konstitutsiyaviy qonunlar deb ataladi.
Boshqa bir guruh mualliflar esa konstitutsiyaviy qonunlar tarkibiga quyidagilarni ham kiritish kerak deb hisoblaydilar:
➡️Konstitutsiyani qabul qilish to‘g‘risidagi deklaratsiya;
➡️ Konstitutsiyani e’lon qilish to‘g‘risidagi qonun;
➡️Konstitutsiyani qabul qilish va e’lon qilish to‘g‘risidagi qonun;
➡️Konstitutsiyani amalga kiritish tartibi to‘g ‘risidagi qonunlar.
Ba’zi olimlarning fikriga ko‘ra, Konstitutsiyada to‘g‘ridan to‘g‘ri nazarda tutilgan yoki undan kelib chiqadigan barcha qonunlar ham konstitutsiyaviy qonun hisoblanadi.
Umumiy xulosa qilib aytadigan bo'lsak, konstitutsiyaviy qonun tushunchasiga aniq bir yondashuv mavjud emas ekan. Turli xil davlatlarda turlicha talqin qilinar ekan !
✈️ Telegram